Ogród Puławski


Idź do treści

Kultura i sztuka

Historia

Od momentu powstania zespół pałacowo-parkowy w Puławach, przyciągał wybitnych artystów. Wynikało to nie tylko z samego procesu budowy i rozwoju rezydencji, ale także mecenatu artystycznego, modnego w dawnych czasach wśród elit oraz ambicji utworzenia tutaj centrum kulturalnego Polski. Już sam Stanisław Herakliusz Lubomirski, który zainicjował budowę pałacu, otaczał opieką ludzi sztuki, sprowadził do Puław architekta Tylmana z Gameren, sam natomiast słynął jako komediopisarz i poeta.
W chwili, gdy przenoszą się do Puław Czartoryscy - zaczyna się najlepszy dla Puław okres. Pojawiają się architekci Franciszek Antoni Meyer a następnie Jan Zygmunt Deybel. Na dworze Izabeli i Adama Czartoryskich, zwanym Atenami Polskimi, skupiało się życie kulturalne i polityczno-społeczne, konkurując skutecznie z królewskim dworem w ostatnich latach Rzeczypospolitej. Tu przebywały prawie wszystkie znane osobistości ówczesnego świata politycznego i kulturalnego. Wielu z nich rozpoczynało tutaj swoją karierę jak np. architekt Chrystian Piotr Aigner. Nauczycielami dzieci Czartoryskich byli m.in. Grzegorz Piramowicz, Franciszek Kniaźnin, Woronicz, Piotr Norblin. Ikonografia Puław stworzona przez Norblina obejmuje kilkadziesiąt pozycji wykonanych w różnych technikach artystycznych, od malarstwa freskowego do grafiki. Są one zachowane w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie, a także w Muzeum Narodowym w Warszawie. Nad ikonografią Puław pracowało w okresach póżniejszych wielu nadwornych artystów np. Józef Richter i pracujący w Paryżu Jules Michel Chandelier, przeważnie kopiując dzieła Norblina. Malarz Stanisława Augusta Poniatowskiego Zygmunt Vogel namalował serię akwareli ukazujących piękno parku puławskiego. Jan Zachariasz Frey, działający w Puławach od roku 1804, pozostawia po sobie 28 akwafort, opartych o własne rysunki.
Szczególną rolę w życiu kulturalnym pełniła sama księżna Izabela. W swoim dziele pt. "Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów" zebrała swoje doświadczenia zdobyte w planowaniu i kształtowaniu Ogrodu Puławskiego. Program w niej zawarty odwoływał się ideowo do twórczości klasyków, a potem romantyków jak chociażby Jan Jakub Rousseau czy Jacques Delille. W obliczu rozbiorów i utraty niepodległości kraju, Ogród Puławski miał być romantycznym zakątkiem, podtrzymującym pamięć o bohaterach narodowych i skłaniającym do konspiracji i walki.

W Świątyni Sybilli znalazły się pamiątki po wielkich Polakach, królach i hetmanach. W Domu Gotyckim zgromadzono pamiątki narodowe oraz zagraniczne eksponaty księżnej. Był to zaczątek pierwszego muzeum w Polsce. Spośród wielu wspaniałości nie sposób nie wspomnieć o obrazach takich jak "Dama z gronostajem" Leonardo da Vinci, "Ucieczka
do Egiptu" L. Giordano, "Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem" Rembrandta oraz utworach literackich np. "Psałterz Puławski" (XV w.), "Pontyfikał" Erazma Ciołka czy "Roman de la
rose" (XIII w.). Księżna stworzyła tutaj ognisko życia towarzyskiego, dużo czasu poświęcała teatrowi, w którym sama grywała różne role. Repertuar teatru składał się głównie ze sztuk klasycznych, ale były także utwory współczesnych przebywających w Puławach - J. Tańskiego, J. Kruszyńskiego, F. Karpińskiego, F. Zabłockiego. Odbyły się tu premiery "Troistego wesela" i "Matki Spartanki" F.D. Kniaźnina, a także komedii napisanych przez A. K. Czartoryskiego: "Panna na wydaniu", "Dumny", "Gracz", "Bliźnięta".
Po klęsce powstania listopadowego nastąpiła carska konfiskata majątku,nakładane były liczne represje, szerzyła się rusyfikacja. Dopiero po utworzeniu Instytutu Wychowania Panien, gdzie nauczycielką była Barbara Czernoff (autorka licznych rycin przedstawiających Puławski Park), a następnie Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Rolnictwa, ożywiło się kulturalne życie Puław. Warto dodać, że studentami IGWiR byli Aleksander Gierymski - późniejszy malarz oraz Albert Chmielowski - dziś św. brat Albert - patron miasta Puławy.
Atmosferę czasów Izabelli usiłowała podtrzymać Łucja z Gyedrojciów Rautenstrauchowa - autorka popularnych w połowie XIX wieku powieści podróżniczych, znajoma księżnej. Wraz z mężem przeprowadziła się z Warszawy do Puław, budując na Mokradkach wille "Cienista" i "Samotnia", które wypełnione dziełami sztuki stanowiły kulturalne i intelektualne centrum Puław.

Ilość odwiedzin
licznik odwiedzin

Powrót do treści | Wróć do menu głównego